Moj Vrbas
U pravoslavnom Hramu Prenosa moštiju Svetog Nikole u Ravnom Selu čuvaju se dve bogoslužbene knjige koje su znatno starije od današnje crkvene građevine. Prema podacima turističkih organizacija Vojvodine i Vrbasa, reč je o Oktoihu petoglasniku Božidara Vukovića Podgoričanina iz 1537. i knjizi Jerolima Zagurovića iz 1569/70. godine.
Obe knjige štampane su u Veneciji, jednom od najvažnijih evropskih štamparskih centara toga vremena. Starija među njima nastala je pre gotovo pet vekova, oko osam decenija nakon Gutenbergove Biblije i više od 260 godina pre početka gradnje današnjeg ravnoselskog hrama.
Oktoih je pravoslavna bogoslužbena knjiga koja sadrži crkvene pesme raspoređene prema sistemu od osam glasova. Oktoih petoglasnik iz štamparije Božidara Vukovića obuhvata službe od petog do osmog glasa, a štampanje ovog izdanja završeno je 27. jula 1537. godine.
Iza knjige je stajao Božidar Vuković Podgoričanin, jedan od najznačajnijih izdavača i štampara srpskih ćiriličnih knjiga u 16. veku. Nakon odlaska u Veneciju, organizovao je štampanje bogoslužbenih izdanja na srpskoslovenskom jeziku, namenjenih pravoslavnim crkvama i manastirima. Njegove knjige danas predstavljaju značajne spomenike stare srpske štampe, pismenosti i grafičke umetnosti.
Druga knjiga koja se čuva u Ravnom Selu vezuje se za Jerolima Zagurovića, kotorskog plemića i štampara koji je u Veneciji objavljivao ćirilične bogoslužbene knjige. U lokalnim i turističkim izvorima navedena je kao Osmoglasnik iz 1569/70. godine. Ipak, njen tačan bibliografski opis trebalo bi dodatno proveriti. Biblioteka Matice srpske među Zagurovićevim izdanjima iz 1569. godine beleži „Psaltir s posledovanjem“, štampan u saradnji sa Jakovom Krajkovim.
Posebno je zanimljivo što javno dostupni izvori ne otkrivaju kako su ove knjige dospele u Ravno Selo. Parohija u nekadašnjim Šovama postoji od 1720. godine, dok je današnji hram građen u nekoliko etapa, od 1804. do 1840, na mestu starije crkve sazidane od blata i pruća.
Da li su knjige doneli prvi pravoslavni stanovnici, neki od ravnoselskih sveštenika ili su ih crkvi darovali imućni meštani, za sada nije poznato.
Ono što je potvrđeno jeste da se u ravnoselskom hramu nalaze dva izuzetno stara izdanja, koja svedoče o razvoju ćiriličnog štamparstva i bogoslužbene književnosti. Njihovo poreklo, put do Ravnog Sela, stepen očuvanosti i tačan sadržaj tek čekaju detaljnije stručno istraživanje.
Izvor: Moj Vrbas / Foto: Moj Vrbas
