Moj Vrbas
Na svega nekoliko kilometara od današnjeg Vrbasa, u ataru Bačkog Dobrog Polja, nalazi se jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta u ovom delu Vojvodine. Reč je o Čarnoku, utvrđenom naselju koje je keltsko pleme Skordisci podiglo u drugom veku pre nove ere.
Dok se danas oko njega prostiru mirna bačka polja, Čarnok je pre više od dve hiljade godina predstavljao živ trgovački, zanatski i poljoprivredni centar. Naselje se nalazilo na povoljnom položaju, između Jegričke i Crne bare, nedaleko od Telečke lesne zaravni, što je njegovim stanovnicima omogućavalo lakše kretanje i povezivanje sa drugim zajednicama.
Keltsko utvrđenje bilo je elipsastog oblika, približnih dimenzija 190 puta 130 metara. Okruživao ga je masivan zemljani bedem, širok oko 12 metara i visok do tri metra, čiji se obrisi mogu prepoznati i danas. Čarnok je jedno od retkih potpuno očuvanih utvrđenih naselja tog tipa na području južne Panonije i Podunavlja.
Arheološka istraživanja pokazala su da život na ovom prostoru nije počeo dolaskom Kelta. Na lokalitetu su pronađeni tragovi različitih epoha, od eneolita i bronzanog doba pa sve do srednjeg veka. Ipak, najbolje je istražen period mlađeg gvozdenog doba, kada je Čarnok bio keltski opidum – veće utvrđeno naselje.
Među pronađenim predmetima nalaze se brojne keramičke posude, alati i ukrasi, a posebno se izdvaja par srebrnih fibula, odnosno ukrasnih kopči za odeću. Pronađeni su i ostaci peći, silosa i korpi za čuvanje žita, kao i ugljenisano zrnevlje ječma i prosa. Ovi nalazi otkrivaju da stanovnici Čarnoka nisu bili samo ratnici. Bavili su se zemljoradnjom, skladištili hranu, izrađivali predmete i trgovali. Lokalitet je, prema turističkoj prezentaciji Vojvodine, najpre imao ulogu trgovačkog središta, dok je kasnije dobio izraženiji odbrambeni značaj.
Čarnok je istraživan još krajem 19. i početkom 20. veka, dok su stručnjaci Muzeja Vojvodine sistematska iskopavanja obavljali od 1984. do 2008. godine. Predmeti pronađeni tokom istraživanja danas svedoče o zajednici koja je na prostoru vrbaske opštine živela mnogo pre nastanka savremenih naselja.
Iako se često govori da istorija Vrbasa počinje njegovim prvim pisanim pomenom iz 1387. godine, Čarnok pokazuje da je ovaj prostor bio naseljen i važan mnogo ranije. Ispod bačke zemlje nalazi se priča stara više od dva milenijuma: priča o utvrđenju, trgovini, zemljoradnji i ljudima koji su svoj dom izgradili između Jegričke i Crne bare.
Izvor: Moj Vrbas / Foto: Open AI, AI generisana ilustracija
