Moj Vrbas
Pre današnjeg imena i dolaska posleratnih kolonista, Savino Selo, malo mesto vrbaske opštine, bilo je poznato kao Torža. Njegova prošlost sačuvana je u starim građevinama, crkvenim zapisima i svedočanstvima o ljudima koji su ovde gradili domove, obrađivali zemlju i razvijali svoje zajednice.
Tragovi naseljavanja ovog prostora stariji su od planske izgradnje sela u 18. veku. U istorijatu evangelističke zajednice navodi se da je 1522. godine zabeleženo naselje Tarča na području današnjeg Savinog Sela. Razvoj novog kolonističkog naselja vezuje se za 1784. godinu, kada su ovde naseljene nemačke porodice iz Pfalca, Alzasa, Lorene i drugih oblasti. Među doseljenicima bili su pripadnici evangelističke i reformatske veroispovesti.
Zemlja i poljoprivreda imale su važnu ulogu u razvoju Torže. Na značaj plodnih oranica za život doseljenika podseća spomenik podignut povodom 150 godina nemačke kolonizacije. Turistička organizacija opštine Vrbas navodi da je posvećen upravo zemlji zahvaljujući kojoj je selo napredovalo.
Uz poljoprivredu razvijali su se zanatstvo i prerada poljoprivrednih proizvoda. Prema pregledu Zavoda za kulturu vojvođanskih Slovaka, Torža je imala mlinove, ciglane, pogone za preradu kudelje i brojne zanatske radionice. Isti izvor navodi da je prvi voz kroz selo prošao 1896. godine, da je pošta dobila telegraf 1899, a da je telefon stigao 1911. godine. Ovi podaci oslikavaju postepeno povezivanje sela sa širim privrednim i saobraćajnim tokovima.
Istorija Torže povezana je i sa slovačkim kulturnim nasleđem. U njoj je od 1789. do smrti 1812. godine živeo i radio Juraj Ribaj, slovački prosvetitelj, jezikoslovac i slavista. Njegov boravak ostavio je ovom mestu posebno mesto u istoriji slovačke kulture.
Među sačuvanim građevinama izdvaja se vila u Ulici maršala Tita, poznata kao zgrada seoske ambulante. Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture datira je na početak 20. veka i opisuje kao izuzetan primer secesijske arhitekture. Njene fasade, ukrašene geometrijskim i stilizovanim biljnim ornamentima, svedoče o pažnji posvećenoj izgledu ovog zdanja.
Završnica Drugog svetskog rata i poratne godine donele su duboke promene u stanovništvu Torže. Nemačka zajednica gotovo je nestala iz sela, dok su tokom posleratne kolonizacije pristizale nove porodice, naročito iz Crne Gore. Među njima su bili i doseljenici iz andrijevičkog kraja, koji su u novu sredinu doneli svoje običaje i porodične tradicije. Naziv Torža zamenjen je imenom Savino Selo 1947. godine. Promena je evidentirana u publikaciji Republičkog zavoda za statistiku, a novo ime dato je u čast narodnog heroja Save Kovačevića.
Današnje Savino Selo tako čuva tragove različitih epoha i zajednica. Ime Torža pripada jednom važnom poglavlju te istorije, koje se i dalje može prepoznati u nasleđenim građevinama, spomenicima i zapisima o nekadašnjem životu sela.
Izvor: Moj Vrbas / Foto: Kupindo
